Wie het paradijs heeft leren kennen, keert niet terug. Qua verhaal zit daar het grootste verschil tussen het nieuwe album van Roelof Wijtsma en zijn inspiratiebron: het symbolistische sprookje De kleine Johannes dat Frederik van Eeden in 1885-1886 schreef. Het fantasierijke jongetje staat, na een reis door een wereld vol elfjes, kabouters, wijze en feestende dieren, die krap langs leed, verlies en dood glijdt, voor de keuze: ?het Grote Licht? of het tranendal van mens zijn. Johannes blijft in de mensenwereld, waar hij zijn vriendinnetje Robinetta is kwijtgeraakt, omdat hij de bijbel afwijst. De jongen in Wijtsma?s beeldvertelling versteent aan gene zijde, verenigd met zijn ouders die hij liefhad. Wijtsma tekent in bruinen, bezonken okers zonder goedmoedigheid. Zijn figuren zijn veeleer tokens eigenlijk dan mensen, zoals Edvard Munch in 1893 ?Skrik? schilderde, nadat hij in 1889 voor het eerst Inca-mummies had gezien. (?De zon ging onder?, schreef hij op 22 januari 1892 in zijn dagboek, ?de hemel werd bloedrood, en ik ervoer een zucht van weemoed. Ik stond stil, doodmoe ? boven het blauwzwarte fjord en de stad drukten bloed en vuurtongen.?) Tekst is er trouwens niet veel. Alsof Wijtsma niet anders kan dan laten zien dat het verdriet dat hij heeft over de dood van zijn vader en moeder goeddeels onaanraakbaar blijft en voor altijd. Van Eeden speelt met parallelle realiteiten. Die finesse heeft Doolhof van Eeden niet. Wel woelt Wijtsma met dezelf de contrasten en bijbelse motieven, wat minder maatschappijkritisch dan Van Eeden destijds, maar met dezelfde gevoeligheid voor hoe pijn levensraadsels kunnen doen, hoe onduidelijk het goddelijke is als je er naar blijft kijken, hoe weinig een mens kennen kan als die weten wil. Hij tekent geen sprookje, maar een eindtijdverhaal. Misschien is zijn album wel het nooit verschenen vervolg op De kleine Johannes, dat Van Eeden in de laatste zin van zijn boek aankondigt: ?doch op een sprookje zal het dan niet meer gelijken.?